MF (mal fazlası) nedir? Eczanede hesaplama ve 2026 iskonto baremleri

MF, mal fazlası demektir: belirli miktarda alım yapan eczaneye depo ya da firmanın bedelsiz verdiği ek üründür. "10+1" yazımı, 10 kutunun parasını ödeyip 11 kutu almak anlamına gelir ve birim maliyette %9,09'luk bir indirime denk gelir. Mal fazlasıyla gelen ürün stoğa girer ve diğer kutular gibi satılır.

Mal fazlası, eczanenin alış maliyetini düşüren en yaygın araçlardan biridir; ama faturada iskonto olarak görünmediği için gerçek değeri çoğu zaman hesaplanmadan kabul edilir. Aşağıda MF'nin nasıl hesaplanacağını, iskontoyla nasıl karşılaştırılacağını ve 2026'da geçerli iskonto baremlerini ele alıyoruz.

MF nedir, nasıl okunur?

Mal fazlası "A+B" biçiminde yazılır: A parası ödenen, B bedelsiz gelen kutu sayısıdır. 5+1, 10+2 ya da 20+3 gibi koşullar depo kampanyalarında ve firma tekliflerinde sık görülür. Bedelsiz kutular faturada iskonto olarak yer almadığı için, faturadaki iskonto oranına bakarak MF'nin değerini göremezsiniz; ayrıca hesaplamanız gerekir.

MF'nin büyük alımı ödüllendirmesi meslekte uzun süredir tartışılan bir konudur. İstanbul Eczacı Odası 2014'te, mal fazlasının yasaklanmasının gündeme geldiği dönemde uygulamanın kaldırılmasına karşı çıkmış, ancak alım gücü sınırlı küçük ve orta ölçekli eczanelerin bundan eşit yararlanamadığını da vurgulamıştı.

İlaç MF hesaplama: formül ve örnek

Mal fazlasının iskonto karşılığı ve gerçek birim maliyet iki formülle bulunur:

• MF iskontosu (%) = bedelsiz kutu / toplam kutu × 100
• Gerçek birim maliyet = ödenen toplam tutar / toplam kutu

Toplam kutuya bölmek önemlidir. 10+1'i "%10" saymak yaygın bir hatadır; doğrusu 1 / 11 = %9,09'dur. Sık görülen koşulların iskonto karşılıkları:

• 5+1: 1 / 6 = %16,67
• 10+1: 1 / 11 = %9,09
• 10+2: 2 / 12 = %16,67
• 20+3: 3 / 23 = %13,04
• 50+10: 10 / 60 = %16,67

Varsayımsal bir örnek: KDV hariç depocu satış fiyatı 200 TL olan bir üründe depo %2 iskonto ve 10+2 mal fazlası veriyor. 10 kutu için 10 × 196 = 1.960 TL ödersiniz, 12 kutu gelir. Gerçek birim maliyet 1.960 / 12 = 163,33 TL'dir; liste fiyatına göre toplam avantaj %18,33'tür. İki oranı toplayıp "%18,67" demek yanlıştır, çünkü iskontolar toplanmaz, art arda uygulanır.

MF mi iskonto mu: hangisi daha kârlı?

Kâğıt üzerinde 10+1 ile %9,09 iskonto aynı birim maliyeti verir. Pratikte iki fark vardır. Birincisi nakit: iskontoda 10 kutu alıp 10 kutunun indirimli parasını ödersiniz; MF'de ise 11 kutuluk stoğu tek seferde almanız gerekir. İkincisi zaman: MF'nin değeri, ancak fazladan gelen kutular miadı dolmadan satılırsa gerçekleşir.

Kaba bir kontrol için ürünün aylık satış adedine bakın. Ayda 4 kutu satılan bir üründe 20+5 koşuluyla 25 kutu almak, yaklaşık altı aylık stok demektir. Ürünün kalan raf ömrü bunu karşılıyorsa ve vade bu süreyi finanse ediyorsa koşul iyidir. Karşılamıyorsa satılamayan her kutu kazanılan avantajı geri alır: 25 kutudan 3'ü imha edilirse, satılan 22 kutu üzerinden etkin indirim %20'den yaklaşık %9,1'e iner.

Mal fazlası eczanede satılır mı?

Evet. Mal fazlasıyla gelen ürün eczanenin stoğuna girer ve diğer kutular gibi satılır: ilaçsa fiyat listesindeki fiyattan, ilaç dışı ürünse eczanenin belirlediği fiyattan. İlaçta satış, iade, takas ve imha işlemlerinin İlaç Takip Sistemi'ne bildirilmesi zorunludur; bu kural kutunun mal fazlasıyla gelmiş olmasına göre değişmez. MF'nin muhasebede maliyete nasıl dağıtılacağını mali müşavirinizle netleştirin.

Asıl soru, fazla kalan kutuyu başka bir eczaneye satıp satamayacağınızdır. Burada ilaç ile ilaç dışı ürün ayrılır. 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'un 24. maddesine göre eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz. Eczaneler arası ilaç takası toptan satış sayılmaz, ancak İTS'ye bildirilmesi zorunludur. Aynı madde, ilaçların internet veya başka herhangi bir elektronik ortamda satışını da yasaklar. Elde kalan ilaç için yol, takas ya da ilacın alındığı depoya iadedir.

Gıda takviyeleri, dermokozmetik dahil kozmetik ürünler, kapsamı Bakanlıkça belirlenen tıbbi malzemeler ve çocuk mamaları ise Kanun'un 28. maddesinde eczanelerde satılabilecek ürünler arasında sayılır; 24. maddedeki toptan satış yasağı ilaçlar ile zehirli ve müessir maddeler için konmuştur. Mal fazlasıyla alınıp sizde dönmeyen bu tür ürünleri bir meslektaşa devretmek mümkündür. Livadermo da bunun için kuruldu: yalnızca ruhsatlı eczane, depo ve tedarikçilere açık, reçeteli ilaç satılmayan bir pazaryeri.

Eczane iskonto baremleri 2026: hangi iskontolar var?

"İskonto baremi" eczanede üç farklı şey için kullanılır ve birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi SGK eczacı indirimidir: eczanenin SGK'ya fatura ettiği reçetelerde uyguladığı, ciroya bağlı indirim. SGK ile TEB arasındaki protokolün 12 Mart 2026'da imzalanan 2026/1 sayılı ek protokolüne göre, 01.10.2025'ten geçerli olmak üzere oranlar bir önceki yılın KDV hariç satış hasılatına göre şöyledir:

• 7.399.182 TL'ye kadar: %0
• 7.399.182 TL'den 9.248.976 TL'ye kadar: %0,50
• 9.248.976 TL'den 11.098.771 TL'ye kadar: %1,05
• 11.098.771 TL'den 15.538.280 TL'ye kadar: %1,35
• 15.538.280 TL'den 18.497.951 TL'ye kadar: %2,00
• 18.497.951 TL'nin üzerinde: %2,25

Aynı ek protokole göre her reçete için ciro kademesine bağlı hizmet bedeli ödenir: hasılatı 4.439.509 TL'ye kadar olan eczacıya 29,85 TL, 18.497.951 TL'nin üzerinde olana 11,65 TL; aradaki kademeler bu iki tutar arasındadır. Mobil reçetelerde ve soğuk zincir ilacı içeren reçetelerde hizmet bedeli %50 artırımlı ödenir. Önceki yıl hasılatı olmayan yeni eczanelere en düşük indirim oranı ve en yüksek hizmet bedeli uygulanır.

İkincisi kamu kurum iskontosudur (KKİ). Sağlık Uygulama Tebliği'nin 4.4.1 maddesinde düzenlenen bu indirimi ilaç firmaları uygular; oranlar ilacın fiyatına ve statüsüne göre değişir ve belirli bir fiyatın altındaki ilaçlara uygulanmaz. Eczaneyi ilgilendiren yanı, firmanın iskontoyu doğru yansıtıp yansıtmadığıdır; TEB ve eczacı odaları KKİ'yi eksik uygulayan firmalar hakkında duyuru yapıyor. Güncel oranlar için SUT'un yürürlükteki metnine bakın.

Üçüncüsü ticari iskontolardır: depo ve firmaların verdiği iskonto, mal fazlası, vade ve kampanya koşulları. Bunlar için resmi bir barem yoktur; alım hacmi, ödeme düzeni ve pazarlıkla belirlenir. "Eczane iskonto oranları" diye sorulan rakamlar çoğu zaman bu gruptandır ve eczaneden eczaneye değişir.

MF'li alımda nelere dikkat edilmeli?

• Satış hızı: Toplam kutu sayısını aylık satışa bölün; çıkan süre ürünün kalan raf ömründen kısa olmalı.
• Miat: Kampanyalı partilerin miadını sipariş öncesinde sorun.
• Vade: Uzun stok süresi vadeyle karşılanmıyorsa, kazanılan iskontonun bir kısmı finansman maliyetine gider.
• Fiyat değişikliği: İlaçta firmanın isteğe bağlı fiyat düşüşleri ilandan 60 gün sonra geçerli olur; firma eczane ve depo stok zararını karşılamayı taahhüt ederse bu süre beklenmez. Elinizde fazla stok varken fiyat listesi duyurularını izleyin.
• Çıkış yolu: İlaç dışı üründe satılmayan kutu için önceden bir devir planı yapın; ilaçta iade koşullarını depoyla baştan netleştirin.

Sıkça sorulan sorular

MF ne demek? Mal fazlası demektir; belirli miktarda alıma karşılık bedelsiz verilen ek üründür. 10+1, 10 kutu parasına 11 kutu almak anlamına gelir.

10+1 MF yüzde kaç iskontoya denk gelir? 1 / 11 = %9,09'a denk gelir; 10+2 ise %16,67'dir. Bedelsiz kutu sayısını her zaman toplam kutu sayısına bölün.

Mal fazlası ürün satılabilir mi? Evet; stoğa girer ve normal fiyatından satılır. Fazla kalan ilacı başka bir eczaneye satmak ise 6197 sayılı Kanun'un 24. maddesi gereği mümkün değildir; takas ya da depoya iade yoluna gidilir. Dermokozmetik ve takviye gibi ilaç dışı ürünler bu yasağın konusu değildir.

Eczane iskonto baremleri 2026'da ne kadar? SGK'ya uygulanan eczacı indirimi, 2026/1 sayılı ek protokole göre önceki yıl hasılatına bağlı olarak %0 ile %2,25 arasındadır. Depo ve firma iskontoları için resmi bir barem yoktur.